Θεωρίες της δικαιοσύνης: Rawls, Habermas, Luhmann, Derrida

 Mimes x office document icon ΠΣ : Προπτυχιακό
ΕΞΑΜΗΝΟ : ΧΕΙΜ - Γ' ΕΤΟΣ, Δ' ΕΤΟΣ
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : Μάθημα
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ : ΕΕ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ : 3
ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γιώργος Ξηροπαΐδης
   
ΚΩΔΙΚΟΣ 110527  

Περιγραφή. Σκοποί-Μαθησιακά αποτελέσματα ― Οι νεότερες και σύγχρονες πολιτικές θεωρίες στην πλειονότητά τους επεξηγούν την έννοια της δικαιοσύνης με αναφορά στην έννοια της ισότητας. Η διαφορετικότητά τους συναρτάται άμεσα με τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν την ιδέα της ισότητας. Το μάθημα εκκινεί από τη θέση ότι η νεωτερική ηθική και πολιτική, στο επίπεδο όχι μόνο της θεωρίας αλλά και της πράξης, καθορίζονται από μια ιδιότυπη όσο και αέναη διαμάχη για την ισότητα. Η μια πλευρά σε αυτήν τη διαμάχη θέλει να θεμελιώσει την ιδέα της ισότητας και να επεκτείνει την εμβέλειά της. Η άλλη πλευρά αμφισβητεί την ιδέα της ισότητας και επιδιώκει να περιορίσει την εμβέλειά της. Η πρώτη πλευρά, η οποία εκπροσωπείται από στοχαστές όπως ο Kant, ο Habermas, ο Rawls ή ο Dworkin, επιχειρηματολογεί από τη σκοπιά όλων, η δεύτερη, η οποία εκπροσωπείται από στοχαστές όπως ο Nietzsche, ο Adorno, ο Levinas, ο Derrida, ο Luhmann, από τη σκοπιά του ιδιαίτερου, επιμέρους, μοναδικού και αναντικατάστατου ατόμου. Η πρώτη πλευρά πιστεύει ότι η νεωτερική ιδέα της ισότητας αναφέρεται σε όλους ως επιμέρους πρόσωπα. Η δεύτερη θέλει να δείξει ότι ένα αγεφύρωτο χάσμα χωρίζει κάθε επιμέρους άτομο από όλα τα άτομα, εφόσον τα επιμέρους άτομα κατανοούνται ως απολύτως μοναδικά άτομα και όχι με άξονα μια καθολική και από αλλού προκαθορισμένη γενική και αφηρημένη έννοια προσώπου. Η δεύτερη πλευρά εξετάζει την ιδέα της ισότητας εκ των έξω, την εξετάζει ως προς τις συνέπειες που έχει για τη ζωή των ατόμων, εξετάζει την ισότητα ως προς τις αντανακλάσεις και διαθλάσεις της στη ζωή των ατόμων. Η μέθοδος της αμφισβήτησης της ισότητας είναι μια αναστοχαστική προσέγγιση της ισότητας σε σχέση προς την ατομικότητα. Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει είναι ότι η ιδέα της ισότητας μπορεί να σημαίνει για τα άτομα περιορισμούς, στρεβλώσεις και παραποιήσεις: ό,τι είναι δίκαιο για όλους, δεν είναι για τον καθένα ξεχωριστά καλό, καθώς δεν αποδίδει δικαιοσύνη στην ιδιαιτερότητά τους, η οποία εκδηλώνεται στον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουν τι είναι καλό για τη ζωή τους. Η δεύτερη πλευρά αποβλέπει λοιπόν στην κριτική της ισότητας με γνώμονα την ατομικότητα και τον σεβασμό της ιδιαιτερότητάς της. Γι’ αυτό η πρώτη πλευρά καταγγέλλει τη δεύτερη ότι θέλει να αντικαταστήσει την ισότητα όλων παρέχοντας προνόμια σε λίγους. Και η δεύτερη πλευρά κατακρίνει την πρώτη ότι θέλει να περιορίσει τη διαφορετικότητα και την ιδιαιτερότητα των επιμέρους ατόμων ή ακόμη και να την ισοπεδώσουν. Στόχος του μαθήματος είναι να δείξει ότι και οι δύο καταγγελίες είναι εσφαλμένες, διότι είναι μονομερείς. Έχουν παραδόξως το στήριγμά τους στη θέση στην οποία εναντιώνονται. Διότι και οι δύο πλευρές σε αυτήν τη διαμάχη δεν κατανοούν τον εαυτό τους σωστά. Αυτό που επομένως απαιτείται είναι να διερευνηθεί η δυνατότητα μιας διαφορετικής κατανόησης και των δύο θέσεων στη νεωτερική διαμάχη για την ισότητα. Η κατανόηση αυτή εκβάλλει στην ανάδειξη της απορητικής σχέσης ανάμεσα στην ισότητα ενώπιον του νόμου και στην άπειρη αξίωση για δικαιοσύνη έναντι του απολύτως συγκεκριμένου άλλου.

Βιβλιογραφία ― I. Kant, Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών, Αθήνα 2017

J. Habermas, The Inclusion of the Other: Studies in Political Theory, Cambridge 1998

J. Habermas, Between Facts and Norms, Cambridge 1996

J.G. Finlayson, F. Freyenhagen (επιμ.), Habermas and Rawls. Disputing the Political, London 2011

J. Habermas, Η ηθική της επικοινωνίας, Αθήνα 1997

J. Habermas, Ο φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας, Αθήνα 1992

John Rawls, Θεωρία της δικαιοσύνης, Αθήνα 2010

John Rawls, Ο πολιτικός φιλελευθερισμός, Αθήνα 2017

John Rawls, Η δίκαιη κοινωνία, Αθήνα 2006

Ronald Dworkin, Ισότητα, Αθήνα 2010

Amartya Sen, Η ιδέα της δικαιοσύνης, 2015

Friedrich Nietzsche, On the Genealogy of Morality, Cambridge 2006

Friedrich Nietzsche, Συμβολή στη γενεαλογία της ηθικής, Θεσσαλονίκη 1996

Theodor Adorno, Αρνητική διαλεκτική, Αθήνα 2006

Emmanuel Levinas, Ολότητα και άπειρο, Αθήνα 1989

Jacques Derrida, Ισχύς νόμου, Αθήνα 2015.

Niklas Luhmann, Θεωρία των κοινωνικών συστημάτων, Αθήνα 1995

Helmut Willke, Εισαγωγή στη συστημική θεωρία, Αθήνα 1996

Αξιολόγηση ― Γραπτή εργασία και προφορική εισήγηση.

Εκ των προτέρων ενημέρωση για τον τρόπο βαθμολόγησης.

 

  

 

panteion KPE banner

panteion KENI banner

panteion ESP banner

erasmus banner

panteion ELKE banner

diaugeia

Επικοινωνία

+30 210 9201386,  +30 210 9201043

 Η Γραμματεία δέχεται κάθε ΤΡΙΤΗ

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
ώρα 10.00' – 13.00'   Λεωφ. Συγγρού 136, 176 71 Καλλιθέα